ادراک (Perception) چیست ؟

ادراک (Perception) چیست ؟

مونا شش بلوکی

قبل از اینکه به این سؤال پاسخ بدهم و ادراک را تعریف کنم، لطفاً یک لحظه به تصویر زیر نگاه کنید:

ادراک در سخنرانی - توسعه فردی با مونا شش بلوکی

هر فرد چه عددی را می بیند؟ کدامیک درست می گویند؟ یک نفر عدد روی زمین را 9 و دیگری 6 می بیند و هر دو نفر هم درست می گویند که این اختلاف، بدلیل تفاوت ادراک آنها می باشد.

تعریف ادراک به مفهوم ساده آن یعنی، برداشت ما از یک رویداد یا واقعیت بیرونی. به عبارتی دیگر ادراک فرایندی است که ما به کمک آن، به محیط خود معنا می‌دهیم.

ادراک در مغز ما، چطور اتفاق می افتد؟

انتقال پیام عصبی به طرف کورتکس حسی را احساس می نامیم و ادراک، از ترکیب این اطلاعات حسی وارد شده به مغز با مکانیزم تفکر، بوجود می آید.

به این نحو که ابتدا وقایع و اتفاقات بیرونی توسط حواس پنجگانه به مغز ما وارد می شوند.

سپس این اتفاقات و رویدادها از فیلترهای ذهنی ما عبور می‌ کند و ارزش گذاری می شوند. یعنی تشخیص می‌دهیم که این رویداد یا اتفاق برای ما خوب است یا بد؟

مرحله بعد از عبور فیلتر ذهنی وارد شدن این اطلاعات به دنیای مطلوب ما می باشد.

دنیای مطلوب

دنیای ادراکی

دنیای واقعی

خواسته ها

داشته ها

در این بررسی مشخص می شود که این داشته و خواسته با هم چقدر همخوانی دارند؟ و در مرحله آخر و پس از بررسی، نتیجه بر اثر تجربیات بصورت یک رفتار یا احساس بروز خواهد کرد.

حالا به این مثال ساده توجه کنید.

فرض کنید قرار است ساعت 5 عصر دوستتان با ماشین به دنبال شما بیاید تا با هم برای گردش بیرون بروید. او ساعت 5 و نیم میرسد و از ماشین پیاده نمی شود و از طریق پیامک به شما خبر می دهد که رسیده است و منتظر شماست. وقتی به او می‌رسید می‌بینید که اخم کرده است….

شما به این رفتار او چه معنایی می‌دهید؟

معنایی که شما به رفتار دوست‌تان می‌دهید به عوامل زیادی بستگی دارد:

  • متوسط تأخیرهای او در گذشته چقدر بوده است؟
  • آیا امروز به شما گفته بود که قطعاً رأس پنج می‌آید یا خیر؟
  • یا حس شما به او خوب است یا نه؟
  • امروز باران می‌آید یا نه؟
  • …..

و این فهرست را می‌توان تا بی‌نهایت ادامه داد.

 در حقیقت تمام رفتارهایی که از خود نشان می‌دهیم چه رفتار های خوب، چه رفتارهای بد، بر اساس نوع ادراک ما می باشد.ادراک ما با دیگران متفاوت است و قرار نیست هرچیزی که ما برداشت می‌کنیم دیگران هم همانگونه برداشت کنند.

چرا دیگران را قضاوت می کنیم؟

پاسخ ساده است، چرا که به درستی ادراک نمی کنیم. ما تنها واقعیاتی را که خودمان دوست داریم یا برایمان مفید بوده است یا مغزمان فکر میکرده که برایمان مفید است میبینیم .بنابراین نباید رفتار دیگران را قضاوت کنیم بلکه باید به صورت آگاهانه ادراک خودمان را کامل تر کنیم.

چه عواملی در ادراک موثر است؟

عوامل گوناگونی از قبیل شخص ادراک کننده، موضوع و نیز موقعیتی که آن را ادراک می کنیم در شکل گیری ادراک ما نقش دارند؛ این عوامل را با یک مثال بررسی می کنیم.

  • عواملی که به فرد ادراک کننده ربط دارد: یک پیام احوال پرسی یکسان، بسته به اینکه مخاطب آن (ادراک کننده) زن یا مرد، جوان مسن، کارمند یا کارآفرین باشد،… ممکن است به شکل‌های متفاوتی ادراک شود.
  • عواملی که به موضوع یا رویداد بیرونی (هدف ادراک) ربط دارد : همان پیام احوال پرسی بسته به اینکه گوینده‌ی آن، مدیر یا کارمند شما، دوست یا همسر شماست،… ممکن است به شکل متفاوتی ادراک شود.
  • عواملی که به محیط برمی گردد. محیطی که فرد در آن قرار دارد و با آن رویداد مواجه می‌شود. همان پیام احوال پرسی اگر در محیطی خلوت انجام شود یا شلوغ، اگر از طریق تلفن انجام شود یا حضوری، …. ادراک متفاوتی را ایجاد می‌کند.

بنابراین بطور کلی برخی از ویژگی های شخصی مانند ارزشها، نگرش، انگیزش، علاقه، تجربه گذشته و انتظارهای شخص، بر نوع ادراک ما اثر می گذارند. همچنین موضوع یا موقعیت مورد ادراک هرچه مبهم تر و پیچیده تر باشد، ادراک آن نیز سخت تر و اختلاف در ادراک آن بیشتر خواهد بود.

اختلاف ادراک از چه چیزهایی نشأت می گیرد؟

اطلاعات:

اطلاعات و داشته های قبلی ما، در نوع نگرش و ادراک ما تأثیر دارند. ادراک ما پس از مطالعه یک کتاب، دیدن یک فیلم آموزشی و یا شرکت در یک کلاس یا دوره آموزشی تغییر می کند و با ادراکمان قبل از آن، حتماً متفاوت خواهد بود. هر چه اطلاعاتی که بدست  می آوریم کامل تر و دقیق تر باشد، ادراکمان نیز به واقعیت نزدیک تر است.

همیشه در مطالعه و جمع آوری اطلاعات، از ابعاد مختلف و دیدگاه های متفاوت به آن موضوع بپردازید.

به عنوان مثال می خواهیم درباره ارتباطات افراد سخنرانی کنیم، باید موضوع را از دیدگاه های مختلف شامل اجتماعی، فرهنگی دینی، غربی، عاطفی، و … مورد بررسی و مطالعه قرار بدهیم. هر چه زمینه مطالعاتی و اطلاعات قبلی که داریم در این زمینه محدود و از ابعاد کمتری برخوردار باشد، ادراکمان نیز یک طرفه و محدود خواهد بود.

ارزش گذاری:

بر اساس ارزش های شخصی ادراک افراد با هم متفاوت است. ممکن است دیدن برنامه بازی فوتبال برای پدر یک خانواده لذتبخش و مفید باشد در صورتی که ممکن است همین برنامه برای مادر این خانواده خسته کننده و کسالت آور باشد.

در سخنرانی، برای ارزش ها و دنیای مطلوب افراد اهمیت قائل شوید و آن ها را در نظر بگیرید.

یکی از فوائد مخاطب شناسی قبل از سخنرانی این است که با ارزشهای مخاطبان آشنا می شوید و این کار در برقراری ارتباط جذاب و جلب نظر آنها بسیار مؤثر است.فرض کنید قرار است برای گروهی از کارمندان که پرداخت حقوق آنها چند ماه به تأخیر افتاده است سخنرانی کنید، مطمئناً راه حل های کاربردی و پیشنهاداتی که به رفع مشکل و حل مسئله این افراد کمک کند برایشان اهمیت و ارزش بیشتری دارد تا اینکه در این شرایط بخواهید برایشان از مسائل خیریه ای یا کارهای انسان دوستانه صحبت کنید.

نیازها و خواسته ها:

 خواسته های افراد در موقعیت های گوناگون با هم فرق می کند و همین موضوع در اختلاف ادراک افراد نیز تأثیرگذار است. مثلاً بیدار شدن صبح خیلی زود در روز تعطیل ممکن است سخت باشد در حالیکه اگر قرار باشد با دوستانمان به کوه یا سفر برویم با رضایت و تمایل شخصی آن روز صبح زود بیدار می شویم. در حالت اول بیدار شدن برایمان آزاردهنده است و در دومی چون خواسته و نیاز ماست، ممکن است حتی لذت بخش هم باشد.

یک سخنران باید بتواند خواسته های مخاطبان خود را برآورده کند و از نیازهای ادراکی آنها اطلاع داشته باشد.

ادراک چه کاربردی دارد؟

شناخت درست ادراک هم برای مخاطب و هم برای سخنران می تواند مفید باشد. فرض کنید که شما در یک سمینار یا دوره آموزشی مخاطب هستید، اینکه چه ادراکی نسبت به این سمینار یا دوره آموزشی دارید و به دنبال چه چیزی هستید، اهمیت دارد. ممکن است برای شما کمیت و تعداد نکاتی که بیان می شود مهم باشد و یا کیفیت و کاربردی بودن نکات آموزشی.

یکی دیگر از کاربردهای ادراک، حل تعارض است؛ وقتی خودتان را جای مخاطب می گذارید و به این نکته توجه می کنید که افراد دارای ادراک های متفاوت و حتی مخالف شما هستند و ممکن هست ادراکشان درست باشد، راحت تر می توانید تعارضات و اختلافها را حل کنید. این نکته در ارتباطات، مذاکرات و سخنرانی بسیار کاربردی است.

یک اشتباه بزرگ این است که فکر کنیم ادراک ما کاملاً درست و بی نقص است. این موضوع در سخنرانی باید مورد توجه قرار بگیرد که مطالب و ادراک ما از مخاطبان کامل نیستند و ما نباید مباحث خود را به مخاطبانمان تحمیل کنیم.

کاربرد دیگر ادراک در سخنرانی این است که منافع دیگران را پیدا کنیم و آن ها را در سخنرانی خود تأثیر دهیم. اگر منافع آنها را در نظر بگیریم، با درک درست می توانیم توجه و نظر آنها را به خود جلب کنیم.مثلاً در یک سخنرانی آموزشی اگر دیدمان صرفاً مادی باشد و از بیان مطالب کاربردی و مفید دریغ کنیم، بزودی مخاطبان خود را از دست خواهیم داد.

بزرگترین کاربرد ادراک، توانایی دیدن دنیا از دید دیگران است. اینکه بتوانیم دنیا را از دید دیگران ببینیم و آنها را قضاوت نکنیم. با در نظر داشتن این موضوع خیلی بهتر می توانیم سخنرانی خود را طراحی و تنظیم کنیم.

ادراک و باورهای محدود کننده در سخنرانی :

  • توی شهرستان مخاطب نیست.
  • موضوع من جذاب نیست.
  • تو شهرستان مخاطب برای ما وجود ندارد.
  • در شهر بزرگ نمی شود کار کرد.
  • کلاس آنلاین طرفدار ندارد.
  • مردم بابت آموزش پول نمی دهند.

اگر باوری اذیتمان کرد یادمان باشد یک مثال نقض برای آن بیاوریم. یا اینکه با خود بگوییم نکند باور من  محدود کننده باشد!

خطاهای ادراکی چیست؟

در ادراک ممکن است با خطاهای زیادی مواجه شویم که می توانند روی اطلاعات ما تأثیر گذار باشند پس باید مراقب آنها باشیم.

اثر هاله ای:

وقتی فردی را با یک ویژگی منفی می بینیم ،آن را به شخصیت او نسبت می دهیم و گاهی هم چند ویژگی منفی دیگر را به آن فرد تعمیم می دهیم. مثلاً اگر فردی لباس شیک و تمیز بپوشد ما نسبت به آن فرد احساس مثبت پیدا می‌کنیم یا برعکس. برای جلوگیری از خطای اثر هاله ای پیشنهاد می گردد در سخنرانی های خود از پوشش و ظاهر آراسته و متناسب با موقعیت استفاده کنید.

دانش فعلی ما:

ادراک ما براساس دانش و آگاهی ما می‌باشد و با تغییر اطلاعات، ادراک ما هم تغییر می کند.در نتیجه رفتار هرکسی بهترین خودش هست و بوده،چون هرکسی بر اساس همین موارد رفتاری را از خود نشان می دهد. عکس زیر که در مورد داستان زیبایی از مثنوی است این موضوع را کامل توضیح می دهد. در این داستان فیلی را به شهری که مردم آن تا به حال چنین حیوانی ندیده بودند می آورند.در محلی که فیل قرار داشت همه جسم فیل قابل دیده شدن نبود. هر فردی با توجه به قسمتی از فیل را که لمس می کرد و همچنین دانش و درک خود، او را به چیزی مثل ناودان، ستون، بادبزن و …تشبیه می کرد.

یک سخنران حرفه ای باید در دریافت اطلاعات و منابع دانش بسیار حساس و دقیق باشد، چون ممکن است ادراک اشتباه خود را که بدلیل دریافت اطلاعات نادرست است، به مخاطب خود منتقل کند.

 

خطای تعمیم:

تعمیم یعنی بسط دادن یک موضوع به کل و سایر بخش ها. به عبارتی دیگر گاهی ما یک ویژگی مثبت یا منفی در یک فرد یا مکان یا بخشی از زندگیمان را به کل آن موضوع تعمیم می‌دهیم و یک نتیجه گیری افراطی در ما به وجود می آید.

بطور مثال:

  • تو همیشه دیر می کنی!
  • این اتفاق همیشه برای من می افتد!
  • مردم این شهر همه خسیس هستند!
  • تو هیچوقت تکلیفت رو انجام نمی دی!

یکی از سم های مضر و مخرب در ارتباطات، تعمیم دادن است. مخصوصاً وقتی چیزی را نقد کنیم وجود این خطا بسیارخطرناک است.

 

ادراک انتخابی:

تفکیک اطلاعات بر اساس خواسته ها و علاقه مندی های شخصی را “خطای ادراکی انتخابی” می گویند. ما بر اساس تجربیات گذشته خود، چیزی که مطلوبمان است را ادراک می کنیم و از اطلاعات مخالف و نامساعد دوری می کنیم. مثلاً معلمی انتقادات دانش آموزان را نادیده می گیرد و فکر می کند که درس هایی که ارائه می دهد بهترین است.

در سخنرانی باید به این نکته دقت کنیم، که در ارائه مطالب دچار برداشت ها و ادراک شخصی و انتخابی نشویم.

مواردی که بیان شد تنها بخشی از آفات و خطاهای ادراکی بود که اگر با دقت و حساسیت بتوانیم آن ها را کنترل کنیم، موفقیتهای ارزشمندی در زندگی و حرفه خود بدست می آوریم. اگر می خواهیم سخنران خوبی بشویم، باید بسیارتلاش کنیم، تا این آفات بزرگ را از سر راه برداریم و هم خودمان به درستی ادراک کنیم و هم به دیگران کمک کنیم تا در ادراک کردن خود، درست عمل کنند.

پس از اینکه با کاربرد ادراک و خطاهای آن آشنا شدید، حال نوبت شماست که برای بهبود ارتباطات و کیفیت سخنرانی خود دست به کار شوید و تمرین کنید. یکی از تمرین هایی که در طولانی مدت به رفع خطاهای ادراکی کمک می کند، “مشاهده بدون تفسیر” است. یعنی آنچه را که می بینیم بدون توصیف و قضاوت، گزارش دهیم.

مقالات مرتبط

دیدگاه

0 نظر تاکنون ارسال شده است

Notice: ob_end_flush(): failed to send buffer of zlib output compression (1) in /home/monashes/domains/monasheshboloki.com/public_html/wp-includes/functions.php on line 4757

Notice: ob_end_flush(): failed to send buffer of zlib output compression (1) in /home/monashes/domains/monasheshboloki.com/public_html/wp-includes/functions.php on line 4757